معرفی کردستان

منطقه کردستان به عنوان یکی از مناطق فرهنگی و تاریخی غنی در قلب خاورمیانه شناخته می‌شود. این ناحیه با تنوع طبیعتی، تاریخی و فرهنگی خاص خود، جذابیت‌های گردشگری بسیاری را به ارمغان آورده است. در این مقاله، به معرفی کردستان، جاذبه‌های گردشگری آن و بهترین مناطق آن پرداخته خواهد شد.

منطقه کردستان

منطقه کردستان در شمال‌غربی ایران و عراق و جنوب شرقی ترکیه و سوریه واقع شده است. این منطقه با ویژگی‌های جغرافیایی خود، به عنوان یک مرکز فرهنگی و تاریخی، توجه جهانی را به خود جلب کرده است. منطقه کردستان با ویژگی‌های خاص جغرافیایی، تاریخ غنی و فرهنگ عمیق، یکی از جاذبه‌ های گردشگری فراموش‌ناپذیر در قلب خاورمیانه است. این ناحیه با وجود تنوع زیست‌محیطی، از کوهستان‌ها و جنگل‌های سرسبز گرفته تا دشت‌ها و دره‌های زیبا، هر ساله گردشگران زیادی را به خود جذب می‌کند. تاریخچه‌های باستانی کردستان، مانند قلعه‌ها و معابد باستان، شاهد بر عظمت و تاریخ این سرزمین هستند. همچنین، زندگی فرهنگی بومی مردم کردستان با آداب و رسوم خاص خود، تجربه‌ای فرهنگی بی‌نظیر را برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کند. منطقه کردستان با بهشت  گمشده خود، یک جهان خاص و دلنشین را در دل میانه خاورمیانه ارائه می‌دهد که تازه‌کاران و مسافران تجربه‌ای فراتر از انتظارات خود را خواهند داشت. 

رزرو محل اقامتی در سنندج 

سابقه تاریخی کردستان

کردستان قلمرو جغرافیایی بسیار گسترده‌ای شامل مناطق کردنشین ایران، ترکیه، عراق، سوریه، ارمنستان و آذربایجان است که در گذشته همه این مناطق جزو ایران بودند و اکنون استان کردستان بخش کوچکی از این محدوده جغرافیائی است.

معمولاً در بحث تاریخ استان کردستان با توجه به اینکه تاریخ گستره کردستان در یک ریشه و با هم در پیوند است ، در مورد تاریخ تمام مناطق کردنشین صحبت می‌گردد.

آثار باستانی و محوطه‌های تاریخی متعدد و پراکنده‌ای از دوران قبل از تاریخ تا دوران اسلامی در استان وجود دارد که همگی آنها مؤید تاریخ با سابقه استان کردستان هستند به ویژه اینکه پایه‌گذار اولین حکومت قدرتمند و اصیل ایرانی مادها نیاکان کردهای امروزی بودند اما متأسفانه به دلایل متعدد طبیعی و اجتماعی همانند شرایط اقلیمی و آب و هوائی، ریزشهای جوی سالانه نسبتاً زیاد و رطوبت نسبی بالا و زمستانهای سرد، عاملی در تخریب، فرسایش و آسیب‌رساندن به آثار و اماکن قدیمی منطقه بوده است از طرف دیگر، تهاجمات متعدد و پی در پی اقوام باستانی، به ویژه آشوری‌ها به این  سرزمین که در جنگهای ویرانگر خود سرزمینهای مغلوب را تخریب کرده و می‌سوزاندند ، نیز در تخریب آثار کردستان سهم زیادی داشته است. با این وجود هنوز برخی آثار قدیمی به جا مانده قابل بازدید در استان شکوه و عظمت گذشته این منطقه از ایران را مشخص می‌سازد از جمله قلعه باستانی قم‌چقای در شمال غربی بیجار که در ردیف شاهکارهای با ارزش تاریخی مربوط به سده 900-800 قبل از میلاد به شمار می‌رود، همچنین تپه باستانی زیویه، غارکرفتو، نقش برجسته اورامانات و سایر آثار دیگر که از جاذبه‌های تاریخی و مهم استان محسوب می‌گردند.

بخش مهمی از تاریخ و آثار به‌جا مانده در کردستان مربوط به زمانی است که خاندان پرقدرت و با نفوذ اردلان در دوره صفویه و به هنگام جنگ ایران با عثمانی مرکز حکومت خود را در سال 1046 هـ.ق یعنی حدود 400 سال پیش به شهر سنندج انتقال دادند دراین سال سلیمان خان اردلان مرکز حکومت و قدرت خانواده خود را بعد از چندین نقطه به شهر سنندج منتقل نمود و از آن زمان تا حدود به قدرت رسیدن ناصر الدین شاه قاجار این خانواده در محدوده استان حکومت می‌کردند و بدین خاطر بسیاری از آثار تاریخی به جا مانده در کردستان به ویژه شهر سنندج مربوط به دوره حکومت اردلان‌ها می‌باشد. اردلان‌ها با شاهان صفوی ، زندیه ، قاجاریه ارتباط خوبی داشتند و برخی از حکام آنها فعالیت‌های عمرانی خوبی انجام داده و آثار زیادی چون پل ، عمارت، حمام ، قلعه و … در استان به جای گذاشته که امروزه بر اعتبار آثار تاریخی استان افزوده‌اند.

ویژگیهای فرهنگی استان کردستان

یکی از مهمترین جاذبه‌های استان کردستان ویژگی‌های فرهنگی آن است که نمونه این ویژگیها در سراسر کشور کم‌نظیر هستند این ویژگیها بیشتر در عوامل فرهنگی همانند: زبان، لباس، موسیقی، رقص، جشن‌ها و مراسم خاص صنایع دستی بارزتر از سایر عوامل فرهنگی نمایان شده‌اند این ویژگی‌های فرهنگی برخلاف سایر مناطق کشور هنوز در این استان به صورت پویا در زندگی مردم جاری است. با وجود پیشرفت ارتباطات و در نتیجه استحاله فرهنگی و از بین رفتن بسیاری از فرهنگ‌ها، خوشبختانه فرهنگ مردم کردستان به علت ریشه‌های عمیق آن پویاتر از گذشته در بسیاری موارد همانند موسیقی، رقص بر سایر مناطق هم‌جوار و کشوری نیز تأثیرگذار بوده است.

موسیقی:

استان کردستان یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور از نظر موسیقی است. گروه‌های مختلف موسیقی در استان، وجود اساتید موسیقی در تهران و شهرهای بزرگ کشور که برخاسته از استان کردستان می‌باشند و هم‌چنین ساخت سازهای موسیقی به علت پیشرفت صنایع چوبی و نازک‌کاری در کنار استعداد موسیقی موجود در این استان، کردستان رابه مهد موسیقی کشور تبدیل نموده است در حال حاضر بسیاری از مولودی‌ها و آهنگ‌های کردی در موسیقی اقوام خاورمیانه شنیده می‌شود و این به علت تأثیرگذاری و غنی بودن موسیقی کردی در کنار موسیقی همسایگان خود می‌باشد.

کردستان

موسیقی کردستان را می‌توان در سه بخش تقسیم‌بندی نمود اولین بخش موسیقی دینی است که در مراسم‌مولودی به مناسبت تولد پیامبر و یا اعیاد مذهبی و مراسم عرفانی دراویش، با آواز و دف ، ریتم‌های متنوعی اجرا می‌گردد . دومین بخش را می‌توان موسیقی مناطق شهری نامید که به وسیله موسیقی‌‌دان‌های حرفه‌ای اجرا می‌گردد. بیشتر این آوازها در واقع همان «گورانی»‌های کردی است که به همراه سازهای مختلف اجرا می‌شود. گورانی یکی از مهمترین فرم‌های موسیقی کردی است مقام نیز در موسیقی مناطق کردنشین دارای جایگاه خاص خود است و تنوع آن در مناطق مختلف دلیلی بر تکاملش طی قرون متمادی می‌باشد. سومین بخش را می‌توان موسیقی روستایی و سنتی ذکر کرد که بیشتر  شامل آوازهایی چون بیت ، لاوک، حیران، سیاوچه‌مانه و چه‌پله و….  می شود.

رقص کردی (هه‌لپه‌رکی)

رقص کردی که در میان مردم کردستان به آن «هه‌لپه‌رکی» می گویند ، با زیبائی خاص ، آئینه‌ای تمام نما از زندگی گذشته این مردم است که به صورت زنده در زمان حال در وجود آنان در حرکت و جریان است. اگر به ریشه‌یابی و علل به وجود آمدن این هنر توجه نمائیم باید اذعان نمود که این هنر ریشه در زندگی و کار روزانه مانند کشاورزی، اعتقادات دینی، مراسم و جشن‌های بزرگ، بازیهای محلی، جنگ و دفاع حالات روحی و درونی افراد دارد برون‌گرایی مردم کرد تأثیر کاملی بر این رقص داشته به طوریکه رقص کردی کاملاً بیانگر فعالیت‌های درونی، طرز فکر و شرح اتفاقاتی است که بازآفرینی این اتفاقات در قالب هه‌لپه‌رکی پدیدار گشته است. رقص کردی به علت دور بودن از ابتذال از یک سو و پیوند تاریخی و اجتماعی با زندگی از سوی دیگر، در میان تمام طبقات مردم به عنوان یک ارزش تلقی می‌گردد به طوریکه در تمام مراسم برگزاری آن مرسوم بودند و بیشتر مردم نیز در دایره رقص قرار می‌گیرند اصالت این هنر باعث پیشرفت آن در استان شده است به طوریکه گروه‌های رقص متعددی در استان تشکیل شده و در بسیاری از جشنواره‌های بین‌المللی مقامهای اول این رشته را کسب نموده‌اند بسیاری از گروه‌های رقص کردی با آژانس‌های مسافرتی استان در ارتباطند که در صورت تمایل مسافران و تورهای ورودی به استان می‌توانند جهت دیدن مراسم رقص کردی با این آژانس‌ها که لیست و آدرس آنها در بخش جداول موجود است در ارتباط باشند.

رقص کردی به صورت جمعی و حرکت آن به صورت دایره‌وار بوده و نفر اول به علت دستمالی که در دست دارد «سرچوپی» نام دارد. دستمال نمادی از نشانه و پرچم هر منطقه و قوم بوده است. تغییر ریتم رقص و یک سری حرکات هماهنگ با هه‌لپه‌رکی توسط سرچوپی انجام می‌شود مردم کرد دارای یک رقص مشترک به نام چپی بوده و مابقی شیوه ‌ها مربوط به مناطق مختلف است که بعضاً در یک منطقه با هم مشترک در مناطق دیگر دارای خصوصیات خود با حفظ حالات دسته‌جمعی و حرکت دایره‌وار می‌باشند شهر سنندج و مریوان دارای تنوع بیشتری در رقص می‌باشند و در این رابطه گروه‌های رقص بیشتری در این شهرها شکل گرفته است به عنوان نمونه مهمترین شیوه ‌های هه‌لپه‌رکی‌ سنندج عبارتند از: گَریان، پشت‌پا ، هُلگرتْن، فتاح پاشایی، چُ‌پی، زنگی، شَلان، سِه‌جار، خانه‌میری.

 جشن ها و مراسم خاص :

مهمترین و عمومی‌ترین جشنی که در میان مردم کردستان مرسوم است برگزاری جشن نوروزاست. جشن نوروز در اقصی نقاط کردستان به صورت خودجوش همراه با مراسم رقص کردی و برپائی آتش برگزار می‌گردد. عید فطر و عید قربان نیز به عنوان اعیاد مذهبی دارای اهمیت خاص هستند، همچنین میلاد پیامبر اکرم نیز به عنوان روزی خجسته همراه با مراسم مولودی خوانی و نواختن دف دارای جایگاه ویژه‌ای در میان مردم استان می‌باشد، علاوه بر اینها جشن معراج پیامبر و شب برات نیز جزو اعیاد این منطقه است.

از دیگر مراسمی که در میان مردم کردستان به ویژه منطقه اورامان از جایگاه خاصی برخوردار است مراسمی تحت عنوان زماون پیر شالیار (عروسی پیر شالیار) می‌باشد. این مراسم در روستای اورامان تخت در هفته دوم بهمن ماه که مصادف با جشن سده است ، طی مراحل و رسومات خاصی برگزار می‌گردد و ادامه آن در نیمه فصل بهار مصادف با 15 اردیبهشت در محل آرامگاه پیرشالیار که در نزدیکی روستا می‌باشد تحت عنوان مراسم کومسای برگزار می‌شود. قابل ذکر است که بازدید از این مراسم اکنون جنبه کشوری و حتی بین‌المللی پیدا کرده است به طوریکه جمع کثیری از علاقمندان، روزنامه‌نگاران، محققین داخلی و خارجی به هنگام برگزاری مراسم در میان بازدیدکنندگان دیده می‌شوند بازدید از این مراسم در برنامه تورهای گردشگری استان گنجانده شده است.

از سایر مراسم مهم دیگری که از دیرباز با توجه به بافت اجتماعی مذهبی مردم استان شکل گرفته است مراسم ذکروسماع دراویش به همراه انجام کارهای خارق‌العاده می‌باشداین مراسم به صورت هفتگی دربیشتر تکیه ها و خانقاه‌های استان به صورت ثابت برگزار می‌گردد این مراسم معمولاً پنج‌شنبه شب‌ها برگزار می‌گردد .

جاذبه های گردشگری کردستان

جاذبه های گردشگری زیادی در کردستان وجود دارد از جمله آبشارها ، آثار باستانی و قلعه های تاریخی که بسیاری از گردشگران را به خود جذب کرده است .

صنایع دستی استان کردستان

صنایع دستی به عنوان بخشی از میراث فرهنگی و به عنوان نمادی از نوع زندگی و فرهنگی یک جامعه همواره مورد توجه گردشگران قرار گرفته است وبازدید از مراکز ساخت و فروش صنایع دستی معمولاً بخش پایانی سفر گردشگران می‌باشد خوشبختانه به علت ویژگی زندگی سنتی در بسیاری از نقاط استان کردستان و عدم استیلای بخش صنعتی هنوز صنایع دستی استان از لحاظ کیفیت و گستردگی در سطح کشور مطرح می‌باشد به گونه‌ای که فرش و گلیم کردستان به همراه محصولات نازک‌کاری چوب مانند تخته‌نرد و شطرنج شهرت جهانی پیدا کرده است و بیشتر مسافران و گردشگرانی که به کردستان سفر می‌نمایند حتماً از محصولات نازک‌کاری و فرش و گلیم کردستان خرید می‌نمایند. مهمترین صنایع دستی استان عبارتند از :

قالی و گلیم:

استفاده از رنگ گیاهی، خامه طبیعی، ترکیب نقش و اصالت طرح موجب برتری کیفیت قالی و گلیم استان کردستان شده است. شهر سنندج و بیجار مهمترین مرکز تولید گلیم و قالی می‌باشند شهرت جهانی فرش سنندج و اعتبار آن در میان بازار جهانی موجب شده که در دایره‌المعارف بریتانیکا که از معتبرترین دایره‌المعارف‌های بین‌المللی است واژه سنه یا همان سنندج را به نام نوعی قالی معروف ترجمه نموده‌اند.

محصولات نازک‌کاری:

کردستان مهمترین استان کشور از لحاظ تولید محصولات نازک‌کاری است هنر نازک کاری ترکیب قطعات بسیار کوچک از انواع چوبهای پرداخت شده طبیعی می‌باشد که با ظرافت خاص در کنار هم قرار گرفته و موجب بوجود آمدن آثار بسیار ظریف چوبی همانند تخته نرد، قلمدان، و سایر محصولات می‌گردد علاوه بر نازک‌کاری، اروسی‌سازی، منبت و معرق سنندج نیز از شهرت و اعتبار برخوردار است.

جولائی (نساجی سنتی):

کارگاه‌های تولید پارچه لباس کردی مردانه به جولائی معروف می‌باشند عرض این پارچه‌ها 12 سانتی‌متر و در حدود 21 متر طول دارند محصولاتی مانند موج یا رختخواب‌پیچ و جانماز نیز حاصل کار جولاها می‌باشد که به صورت سنتی تهیه و به بازار عرضه می‌گردد.

کلاش:

در مناطق کردنشین نوعی گیوه به نام کلاش تولید می‌شود که هماهنگی جالبی با لباس کردی دارد رویه این کفش از نخ پنبه‌ای بافته شده و زیره آن از پارچه فشرده شده است به همین دلیل کلاش کفشی سبک، نرم، قابل انعطاف و متناسب با محیط کوهستانی می‌باشد تولید کلاش در اصل مختص به اورامان بوده ولی اکنون در تمام شهرهای استان تولید می‌شود.

لباس کردی:

لباس کردی از زیباترین نوع پوشاک ایرانی است و این زیبایی در پوشاک زنان این منطقه از تجلی بیشتری برخوردار است. دامن‌های بلند و بعضاً پرچین پیراهن‌ها و رنگارنگی آن به همراه بخش‌های دیگر این پوشش هر بیننده‌ای را متقاعد می‌کند که به این زیبایی اعتراف نماید همین امر باعث شده چند بار در جشنواره‌های محلی جهان به عنوان لباس زیبای برتر انتخاب شود. تکامل لباس کردی آنرا کاملاً مناسب وضعیت اقلیمی این ناحیه نموده و شیوه نگرش آمیخته با احترام مردم به پوشش باعث حفظ و استفاده آن تا امروز گردیده است و هنوز فاخرترین نوع لباس در بین مرد‌ها لباس‌ها و گیوه‌های دست‌باف است. هرچند لباس کردی در نگاه اول یکسان به نظر می‌رسد اما هر منطقه و ناحیه لباس خاص خود را دارد و از نوع پوشش می‌توان فهمید که شخص متعلق به کجاست. قابل ذکر است تنوع و هماهنگی زیورآلات سنتی در پوشاک زنان کرد زیبائی آن را دوچندان می‌نماید

شیرینی و سوغات استان

کردستان نیز همانند سایر مناطق کشور دارای شیرینیهای خاص و سایر خوراکی‌هائی که مجموعاً سوغات استان را تشکیل می‌دهند می‌باشد. مهمترین شیرینی‌که خاص شهر سنندج است شیرینی کنجد است این شیرینی در دو نوع شکری و گزانگبین در محل‌های فروش عرضه می‌گردد از سایر شیرینیها می‌توان به نان‌برنجی، بادام‌سوخته، نوعی باسلوق اشاره کرد که معمولاً توسط گردشگران به عنوان سوغاتی خریده می‌شود. نوعی شیرینی به نام کماج و نوعی حلوا سوهانی از شیرینی‌های محلی شهرستان بیجار محسوب می‌گردد. انواع تخمه بوداده آفتابگردان از سوغاتیهای شهرستان سقز محسوب می‌شود. همچنین به علت وضعیت جغرافیایی و کوهستانی کردستان خشکبار به عنوان سوغات در تمام شهرهای استان عرضه می‌گردد به ویژه در شهر بانه نوعی مویز سیاه که شربت آن بسیار مقوی و مغزی می‌باشد در آب‌میوه‌فروشی‌ها عرضه می‌شود. مرکز خرید شیرینی و سوغات استان در شهر سنندج عمدتاً در خیابان فردوسی روبروی سینما بهمن قرار گرفته است.

اجاره اقامتگاه سنتی در کردستان

اجاره اقامتگاه سنتی در کردستان یکی از اهداف اهالی این منطقه است زیرا هر ساله گردشگران زیادی راهی این منطقه می شوند و به دنبال مکان های سنتی و دنج هستند که با فرهنگ کردستان و مناطق اطراف آشنا شوند. پیشنهاد ما اقامتگاه سنتی هوارگه ی خان می باشد که در دل طبیعت کردستان قرار دارد و مکان دنج و راحتی را برای شما به ارمغان آورده است.

اقامتگاه کردستان